Münir Arıkan

Sağlık Desteği mi? Evlerdeki Kitlesel İmha Aracı mı: Optimus

İş Dünyası, ekonomistler, bilim insanları ve tıp dünyası, AI ve Humanod Robotları bir kurtarıcı olarak görme eğiliminde. Her ne kadar, robotlar işimizi elimizden alacak, yapay zeka insanları işsiz bırakacak gibi azınlıkta kalan sesler duyulsa da, genel kanı;

Ekonominin büyüyeceği,

(Sektörel projeksiyonlara göre üretkenlik artışının küresel GSYH’ye yıllık %7 katkı sağlaması beklenmektedir – McKinsey Global Institute, “The economic potential of generative AI”, 2023)

Yeni istihdam alanlarının açılacağı ve

İnsanlığın daha yüksek bir refah seviyesine ulaşacağını iddia ediyor. Ama acaba böyle mi?

Elon Musk’ın son dönemde sıklıkla gündeme getirdiği; Yapay Zeka destekli en gelişmiş Humanoid Robot olan Optimus’un yakında evlerde Kişisel Doktor ve hatta Cerrah olarak hizmet vermeye başlayacağını söylemesi, gerçekten çok ürkütücü.

(Robotların “duygusal zeka” (EQ) modelleri ve empati simülasyonları yoluyla, bireylerin yalnızlık, endişe gibi kırılganlıklarını manipüle ederek sistem bağımlılığını artırma potansiyeli, bu ürkütücü senaryoyu daha da derinleştirmektedir – MIT Technology Review, “The Dark Side of AI Empathy”)

Önce olayın sektörel rakamlarına bakıp, ekonomik boyutunu ele alayım:

Küresel ölçekte sağlık harcaması 2025’te 12 trilyon USD seviyesine ulaştı.

Bu ölçekte bir sektörde en büyük maliyet kalemi % 60’lık bir payı temsil eden işgücü!

Ortalama 15- 20.000 $ bandında hedeflenen bir insansı robot, sağlık sektöründe kesinlikle kesinlikle (ekonomik açıdan) insanın görev ikamesi (task substitution) olacaktır.

(Birim emek maliyetinin marjinal fayda eğrisiyle kesiştiği bu nokta, sağlık hizmetlerinin metalaşma sürecini hızlandıracaktır – Dr. Eric Topol, Scripps Research Institute, “Deep Medicine”, 2019)

Hassasiyet, yorulmama, 7/24 çalışma, üzülmeme, üzmeme, burnout, kapris yapmama, aidiyet düşüklüğü, hastalanmama ve motivasyon kaynaklı iş kaybı yaşamama, istifa baskısı yapmama, ekip arkadaşlarıyla ekip içi çatışma maliyeti çıkartmama, maşasına zam ve sosyal haklar kavgası yapmama gibi.. Bir insanın asla rekabet edemeyeceği bir formatta çalıştıracağınız bir robot..

Hem Humanoid.. Hem multifunctional.. Eee? Daha ne olsun.

İlk dönüşüm hastanelerde başlayacak ama olay basit bir hastane işgücü olayı değil.

Gelin biraz daha derin açıklayayım.

Son 100 yılda, endüstri devriminin ürettiği makine ve teçhizatlar, sadece mavi yakalıların işini elinden alıyordu. Bir kepçe çıkınca, bir beton mikseri üretilince, bir vinç sistemi kurulunca ya da onlarca metre yukarıya beton harcını pompalayan beton pompası icat edilince; Yüzlerce mavi yakalı işinden oluyordu.

Ama şimdi AI destekli Humanoid Robotlar, CEO dahil, şirketteki tüm pozisyonlar için bir tehdit.

(Bu durum “Bilişsel Otomasyon” çağının başlangıcı olarak nitelendirilebilir – Oxford University, “The Future of Employment” Raporu)

Şimdi Optimus’un evlere girdiğini düşünelim.

Optimus’un evde “bedenlenmiş klinik arayüz” olması kaçınılmaz.

Yani sürekli onunla online olmak zorundasınız.

Uykunuzda bile.

Hatta WC’de bile.

Çünkü:

• Sürekli ölçümler yapacak – Nabız, tansiyon, şeker v.b.

• Hareket kontrolü ya da hareketsizlik analizi – Uyku dahil

• Bir semptom ortaya çıkmadan önce erken uyarı ve kontrol

• İlaç uyumu ve doz/hatırlatma yönetimi

• Triyaj ve yönlendirme ile gerekli tıbbi müdahaleye aracılık

• Ve Koruyucu Sağlık Asistanlığı

Bu son maddenin ne anlama geldiğini açıklayayım: Artık alışverişiniz dahil, yemek pişirme stiliniz ve yemek yemeniz bile Optimus’un öneri/denetim/uyarı mekanizmasıyla yönlendirecek.

(Bireyin biyometrik verisinin sürekli denetimi, Foucault’nun “Biyo-iktidar” kavramının dijital bir hapishaneye dönüşmesidir – Harvard University, Prof. Shoshana Zuboff, “The Age of Surveillance Capitalism”)

(Aman Hocam! O kadar da komplo teorisi yapmayalım diyebilirsiniz ama daha bunlar bir başlangıç) Yapay Zeka sektörüne 2025’te 8 trilyon $ yatırılması sizce ne anlama geliyor?

Bu insanlar çok hümanist, çok idealist ve bizi düşündükleri için ve bizi sevdikleri için, bize bir sistem mi kuruyorlar?

Keşke öyle olsa.

Ama zaman zaman ‘Bu kadar Dünya nüfusu fazla’ diye ağızlarından kaçırıyorlar işte.

Bir hastalığın, doktorlar tarafından bulgu olarak kabul edilebilecek bir belirtisi ortaya çıkmadan

15 yıl önce, erken teşhisle, riskleri söyleyip,

15 yıl sonra yakalanabileceğiniz hastalıkları söyleyen bir sistem karşısında, insan doktorlar ne yapabilirler ki?

15 yıl önce…

Üstelik yemek yemenizi kontrol altına aldıkları için, koruyucu hekiminiz ve alternatif tıp uzmanınız da olacaklar.

Peki Sektör globalde nasıl etkilenir;

Hastane İnşaat şirketleri

İleri tıbbi görüntüleme sistemleri

İleri tıbbi laboratuvar sistemleri

Hastane mobilyaları

Hastane yardımcı malzemeleri

Sağlık çalışanları tekstili

Hasta tekstili

Hastane ulaşım araçları (Hava – Kara & Deniz Ambulansları v.b.)

Evde bakım üniteleri

Evde bakım destek malzemeleri (Evde bakım kapasitesi arttıkça, hastane üzerindeki yük ve maliyet baskısı azalır. Şöyle ki; Dehidratasyon, düşme riski veya ritim bozukluğu gibi “erken sapmalar” henüz semptom yokken yakalanır. Rehabilitasyon ve fizik tedavi uyumu, robotun “hatırlatıcı ve düzeltici” etkisiyle %50-70 standartlaşır; kronik hastalık yönetiminde hastane başvurularını %30-50 düşürür.

(Bu durum “Desantralize Sağlık Sistemi” modeline geçişin maliyet etkin bir kanıtıdır – World Economic Forum, “Future of Health” Raporu)

Eve yemek servisleri

Sağlığa zararlı abur cubur atıştırmalıklar

Sağlığa zararlı içki ve sigara sektörü

Kronik hastalarda “gereksiz acil/poliklinik” başvurularında anlamlı düşüş

Düşme riski ve ev kazalarında daha erken müdahale

İlaç uyumunda artış (özellikle yaşlı/çoklu ilaç kullananlarda)

…

Bunlar bir çırpıda aklıma gelenler. Ama etkileneceklere kısaca hemen hemen tüm sektörler diyebiliriz!

Bunlar sağlık ile ilgili olan.

Ama Optimus bir eve geldiğinde sadece doktor veya cerrah olmayacak!

O biirrr Asistan.

O biirrr Hizmetçi

O biirrr Çocuk Bakıcısı.

O birrr aşçı, bahçıvan, koç, öğretmen, arkadaş..

O aslında sizin vazgeçilmez her şeyiniz.

İşte bu yüzden humanoid robot sektörü 100 milyar $’a koşuyor.

Her türlü işe talip olan ikamelerimiz, ne olduğuna bakmaksızın, tüm işlerimizi elimizden almak üzere. Bütün bunların daha birinci evresinde, ilk çöküş sigorta sektöründe yaşanır.

Sağlığınızı böylesine bir Yüksek Zeka’ya devretmişken, olası gelecek riskler elimine edilmişken, size kim poliçe satabilir?

(Aktüeryal risklerin “sıfıra” yaklaşması, geleneksel sigortacılık prim modelini imkansız hale getirecektir – International Association of Insurance Supervisors, 2024)

Sağlıkta Kamu’nun (Devletin) sırtındaki sağlık harcamaları yükü de ciddi biçimde hafifler.

Bunların hepsi madalyonun birinci yüzü.

Peki ya diğer yüzünde sizce neler var dersiniz?

Optimus ev içinde ve ofiste sadece sizi görmüyor;

Dinliyor

Nabzınızı sayıyor

Ateşinizi ölçüyor

Tansiyonunuza bakıyor

Motor hareketlerdeki milimetrik uyumsuzlukları kontrol ediyor

Felç öncesi konuşma bozukluklarını takip ediyor..

Ediyor etmesine de. Bunca veri sizce, sadece insanlık refahına uygun, etik ve ahlaki kapsam içerisinde mi kullanılır?

CIA’in gizli dinleme için Apple’la yaptığı görüşmeleri ve baskıları biliyoruz.

İşin ucunda bir hacklenme riski var ki Hackerlar için banka soyma tarih olur. Bu milyar dolarlık gizli veriler varken.

Bu bilgilerin gayri ahlaki satılma ya da güçlü hükümetler tarafından el konulma riski de bir tarafa.

Ya tüm bu olanlar İnsanlık 6.0 için bir geçiş süreci ise?

Evet, biraz fazla komplo teorisi gibi görünüyor, farkındayım.

Ama çok yakın gelecekte göreceğiz.

Verilerimizin kontrol altında olduğunu söyleyen, güvenli ve gizli kalacağını taahhüt eden tüm kurumlardan kazık yedik bugüne kadar. Eşinizle yarınki yemek planını yaparken, bunu almaz mıydınız diye gelen reklamlardan anlıyoruz bunu

. Aslında değinmek istediğim tehdit tamamen bu da değil.

İşin en korkunç yanı; komut’un değişmesi ihtimali ve riskidir ki, bunca savaş çığırtkanlığı yapılan akıl tutulması yaşayan dünyada, pek de ihtimal dışı değildir.

Yarın bir gün; “Optimus imha et.” komutunun verilmeyeceğini kim garanti edebilir.?

(Otonom silah sistemlerinin evsel alana sızması, “Dual-Use” teknolojilerin en tehlikeli aşamasıdır – Human Rights Watch, “Killer Robots” Raporu)

Uykunuzda..

Üstelik en anlaşılmayacak şekilde.

Hiç iz bırakmadan.

Çok kirli ve gayri ahlaki temiz bir ölümün olmayacağını, kim garanti edebilir?

Bugün şu ya da bu politik görüşte olanları..

Yarın bu ya da bu dine mensup olanları..

Öbür gün şu ya da bu olayı destekleyenleri veya karşı çıkanları…

Bir gece ansızın toplu bir imhadan koruyacak olan şey nedir, söyler misiniz?

Kimse bana olmaz öyle şey demesin.

Algoritmaların bir gecede nasıl değiştiğini hep birlikte görüyoruz.

450 bin çocuk, kadın yaşlı, hastanın öldürülmesinin bile, bir soykırım olarak görülmediği dünyada. Hastane bombalamanın insanlık suçu olarak görülmediği bir dünyada.

Bir devlet başkanının gece yatağında basılıp eşiyle birlikte işkence altında başka bir ülkeye sözüm ona yargılanmaya götürüldüğü bir dünyada.

Dünyanın da buna ses çıkartmadığı bir dünyada.

Artık hiçbirimiz güvende değiliz ve olamayız!

Görünen o ki, vazgeçilmez destekçimiz, yardımcımız, asistanımız, hizmetçimiz, öğretmenimiz, koçumuz, doktorumuz ve cerrahımız eliyle, yeni bir savaş türü bizi bekliyor.
Bu savaşa karşı hazır mısınız?